Communicatiewinkel nam deel aan tafelgesprek over de nieuwe generatie ondernemers

bron: PZO en SER

De arbeidsmarkt verandert in rap tempo. Veel bedrijven en werkenden proberen zich voor te bereiden op deze veranderingen. Maar hoe doe je dat? Werkgevers, werknemers en wetenschappers debatteerden over de veranderende arbeidsmarkt op het symposium De nieuwe generatie ondernemers en werkenden. Het symposium werd georganiseerd door SER-leden Esther Raats- Coster (voorzitter van PZO), Linde Gonggrijp (FNV Zelfstandigen) en prof dr. Mirjam van Praag. Een impressie van het symposium.

“Hoeveel mensen in de zaal voelen zich géén klassieke werkgever of werknemer?”, vraagt dagvoorzitter Rens de Jong. Ruim een derde van de gasten in de zaal steekt de hand op. Dit illustreert het al: de arbeidsmarkt verandert in rap tempo. Er komen nu al meer en meer zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers), door aanwezigen ook wel “zelfstandig ondernemende professionals” (zop’ers) genoemd. Ook de ‘grenzeloze generatie’ jongeren komt eraan, vergroeid met sociale media en wars van hierarchie. Het aantal zzp’ers (nu ruim 8% van de beroepsbevolking) zal de komende vijftien jaar misschien wel verdubbelen. Kennis verandert snel, steeds meer gaat het om maatwerk, eigen initiatief, individuele kwaliteiten in werk en diensten. Deze evolutie/revolutie is allereerst te merken in de dienstensector (financiën, diensten, ICT) maar zal ook zijn weg vinden in de andere sectoren van de Nederlandse economie.

Meer ruimte

Het symposium over de veranderende arbeidsmarkt ging overigens niet alleen over de zelfstandigen zonder personeel (ZZP-ers). De veranderingen op de arbeidsmarkt worden ook veroorzaakt door de veranderingen bínnen bedrijven. De nieuwe generatie werknemers wil graag meer ruimte voor hun privéleven. Verder leeft de wens tot meer autonomie, verantwoordelijkheid en flexibiliteit. Ook de ‘gewone’ werknemer neemt een meer ondernemende instelling aan, zeker de jonge generatie. Veel bedrijven worstelen met de vraag hoe ze op deze wensen kunnen inspelen, en wat de gevolgen zijn voor de verhoudingen op de werkvloer.

Output, vertrouwen, creativiteit

Deze ontwikkelingen op arbeidsmarkt en in arbeidsrelaties zullen werkgevers, aldus inleidster Mirjam van Praag, ertoe brengen meer te sturen op output (controle op resultaat, prestatiebeloning) en minder op input (inzet, beschikbaarheid). Verder lijkt een andere managementstijl nodig, het zgn. ‘participatief leiderschap’, d.w.z. met minder hiërarchie, meer vertrouwen geven en meer samenwerken. Voor zowel zzp’ers als werknemers signaleert zij trends als meer autonoom en flexibel werken, zelf meedenken met de productie en zelf beslissen over eigen scholingsbehoeften.

Een uitgesproken voorbeeld hiervan werd gegeven door Wim Heuvelman van Finext, 13 jaar geleden opgericht en nu met 130 werkenden. Zij kennen geen formele structuur, geen directie die de lijnen uitzet voor de organisatie en geen budgetten. In de teams neemt iedereen als vanzelf zijn/haar “natuurlijke” rol. Iedereen kan gewoon bezig zijn met wat hij leuk vindt, waar hij goed in is en wat bijdraagt aan het geheel. Vertrouwen betekent, zoals Heuvelman het formuleerde, echt vrijheid durven geven en controle wordt (echte) transparantie. En dit alles is gebaseerd op de intrinsieke motivatie van de mensen; mensen komen naar hun werk met de intentie een bijdrage te leveren.

Tafelgesprek over de nieuwe generatie werkenden, m.m.v. Agnes Jongerius (FNV), Linde Gonggrijp (FNV Zelfstandigen), Bob Kronenburg (Alliander) en Remco Beek (Bijlesinstituut)

Kronenburg gaat in op de wenselijkheid van de werknemer als “ondernemer binnen de organisatie”, iemand die zelf nadenkt over een beter product. Beek wijst op de mentaliteit onder jongeren van “investeren in mezelf”. Volgens Jongerius gaat het werkenden meer om zelf investeren in werk en vakmanschap, en (zeker jongeren) om zo direct mogelijk contact met een ‘baas’. De vakbond moet zich op die behoeften instellen. Linde Gonggrijp geeft aan dat het voor nieuwe werkenden, naast bescherming, nodig is om vanuit hun kracht oplossingen te zoeken.

Tafelgesprek over de nieuwe generatie ondernemers, m.m.v. Bernard Wientjes (VNO-NCW), Esther Raats-Coster (PZO), Theo Rinsema (general manager Microsoft) en Chantal Evers (directeur Communicatiewinkel)

Wientjes herinnert eraan dat vooral industrie belangrijk is voor Nederland: van de negen topsectoren zijn er zes industrie. Die hebben een productielijn en lenen zich minder voor flexibel werken dan dienstverlening en ICT. Wel is het voor elke ondernemer handig om zelfstandigheid en creativiteit in werk te stimuleren. Hij noemt het opvallend dat twee derde van de werkenden in de creatieve industrie zzp’er is. Organisaties worden platter en er vindt een ‘gevecht om talent’ plaats. Microsoft, vertelt Rinsema, heeft een leiderschapsstijl van meer vertrouwen doorgedacht en kritisch bekeken welke controlestappen kunnen vervallen. “Eigen verantwoordelijkheid leer je bij je ouders en bij een bedrijf leer je het weer af. Als je mensen aanstuurt op wat je van ze verwacht, dan ontstaan mooie dingen. De mens wordt het centrum van de onderneming.” Raats-Coster vindt het ‘common sense’ om het werk leuk, interessant in te richten, gericht op ‘waarde toevoegen’. Maatregelen die werkgevers als stimulans kunnen gebruiken zijn de variabele beloning en een ‘flexibele schil’ van ingehuurde werkkrachten. Chantal Evers: “Organisaties hebben altijd prikkels van buiten nodig om te blijven bewegen en innoveren. Zelfstandig ondernemende professionals van hoogwaardig  kwaliteitsniveau zijn hierin belangrijke schakels”.

vlnr: Theo Rinsema, Chantal Evers, Rens de Jong 

 SER-voorzitter Rinnooy Kan: “De ontwikkelingen vragen eigenlijk om een blijvende sociale innovatie”, met veel uitdagingen t.a.v. duurzame inzetbaarheid, arbeidsaanbod van vakmensen, (onbenut) potentieel op de arbeidsmarkt, behoefte aan ondernemende jongeren en jonge ondernemers, wijzigingen in arbeidsrelaties, activerende sociale zekerheid, een vervolg op arbeidsovereenkomst/flexwet, en meer gelijkwaardigheid voor de diverse arrangementen. “ Ondernemend zijn is je beste talenten toewijden aan de samenleving”.

Dit verslag kwam mede tot stand m.m.v. Marijke Sies, Camael consult